De inspecteur is vertrokken, maar de vragen blijven vaak nog even hangen. Er moeten maatregelen worden genomen, beoordelingen moeten worden geactualiseerd of de onderbouwing van bestaande keuzes blijkt onvoldoende.
Juist bij gevaarlijke stoffen en lawaai ontstaat dan regelmatig discussie. Niet omdat deze risico’s onbekend zijn, maar omdat het lastig blijkt om aan te tonen dat blootstelling daadwerkelijk wordt beheerst.
In de praktijk draait de discussie regelmatig niet om de aanwezigheid van maatregelen, maar om de onderbouwing ervan. Een afzuiging kan aanwezig zijn, maar hoe is vastgesteld dat deze voldoende effectief is? Gehoorbescherming kan worden gedragen, maar waarop is gebaseerd dat deze bescherming noodzakelijk én toereikend is? Veel organisaties kunnen goed uitleggen welke maatregelen zijn genomen. Lastiger wordt het wanneer moet worden toegelicht hoe de effectiviteit ervan is beoordeeld en waarop conclusies zijn gebaseerd.
De aanwezigheid van een gevaarlijke stof of een lawaaiige machine zegt op zichzelf weinig over de blootstelling van medewerkers. De relevante vraag is niet óf een risico aanwezig is, maar in welke mate medewerkers eraan worden blootgesteld tijdens hun werkzaamheden. Juist daar ontstaat regelmatig discussie. Veel organisaties beschikken over informatie over stoffen, processen en maatregelen, maar niet altijd over voldoende gegevens om een betrouwbare uitspraak te doen over de werkelijke blootstelling op de werkvloer.
Blootstellingsbeoordelingen zijn altijd een momentopname van een dynamische omgeving. Productielijnen worden aangepast, grondstoffen wijzigen, volumes nemen toe en werkzaamheden verschuiven tussen afdelingen. Daardoor kunnen uitgangspunten waarop eerdere beoordelingen zijn gebaseerd langzaam minder representatief worden. Dat betekent niet dat eerdere beoordelingen onjuist waren. Wel dat het verstandig kan zijn om periodiek te toetsen of ze nog aansluiten bij de praktijk van vandaag.
Wanneer blootstelling aan gevaarlijke stoffen wordt beoordeeld, wordt vaak gewerkt volgens NEN-EN 689. Deze norm beschrijft hoe medewerkers met vergelijkbare werkzaamheden worden ingedeeld in blootstellingsgroepen en hoe kan worden vastgesteld of blootstelling voldoet aan de geldende grenswaarden.
NEN-EN 689 begint niet met meten.
De eerste stap is het begrijpen van het proces: welke werkzaamheden worden uitgevoerd, wanneer blootstelling ontstaat en welke beheersmaatregelen aanwezig zijn. Pas daarna kan worden bepaald welke aanvullende gegevens nodig zijn om tot een betrouwbare beoordeling te komen. Dit geldt voor alle gevaarlijke stoffen, maar krijgt extra aandacht wanneer sprake is van carcinogene, mutagene of voor de voortplanting giftige stoffen (CMR-stoffen). Voor deze stoffen geldt dat blootstelling zo laag mogelijk moet worden gehouden, rekening houdend met de stand van de techniek.
Een blootstellingsbeoordeling staat niet op zichzelf. Het doel is niet om te meten, maar om te bepalen of risico’s voldoende worden beheerst. Wanneer uit een beoordeling blijkt dat medewerkers worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen of lawaai, vormt de arbeidshygiënische strategie het uitgangspunt voor verdere beheersing. Daarbij wordt eerst gekeken naar maatregelen aan de bron en collectieve technische oplossingen. Pas wanneer deze onvoldoende effectief zijn of redelijkerwijs niet mogelijk blijken, komen organisatorische maatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen in beeld. Een goede blootstellingsbeoordeling helpt daardoor niet alleen bij het vaststellen van risico’s, maar ook bij het maken van onderbouwde keuzes over beheersmaatregelen.
Ook bij lawaai blijkt de praktijk vaak complexer dan een meting naast een machine doet vermoeden. Medewerkers voeren verschillende werkzaamheden uit, verplaatsen zich tussen afdelingen en worden blootgesteld aan wisselende geluidsniveaus. Daarom wordt voor beroepsmatige geluidsblootstelling veelal gewerkt volgens ISO 9612, waarbij de dagelijkse blootstelling van medewerkers centraal staat. Persoonsgebonden dosismetingen geven daardoor vaak een realistischer beeld dan een momentopname op één locatie.
Metingen leveren alleen bruikbare informatie op wanneer zij representatief zijn voor de dagelijkse praktijk. Daarom begint een blootstellingsonderzoek niet met een meetinstrument, maar met een analyse van werkzaamheden, blootstellingsgroepen en procesvariaties. Een goed meetplan vergroot de kans dat resultaten daadwerkelijk gebruikt kunnen worden om risico’s te beoordelen, maatregelen te evalueren en betrouwbare uitspraken te doen over de blootstelling van medewerkers. Daarmee sluit het aan bij de uitgangspunten van NEN-EN 689 en ISO 9612.
Een inspectiebezoek betekent niet automatisch dat sprake is van een blootstellingsprobleem. Wel betekent het regelmatig dat de onderbouwing van bestaande beoordelingen onvoldoende sterk is om met vertrouwen vast te stellen dat risico’s daadwerkelijk worden beheerst. In veel gevallen gaat het daarom niet om het ontbreken van maatregelen, maar om het ontbreken van voldoende gegevens om de effectiviteit ervan aan te tonen.
Gevaarlijke stoffen en lawaai zijn bekende risico’s binnen de industrie. De uitdaging ligt meestal niet in het herkennen ervan, maar in het onderbouwen van de blootstelling van medewerkers en de effectiviteit van de maatregelen die zijn getroffen. Wanneer de Arbeidsinspectie aanvullende actie verlangt, gaat het daarom regelmatig niet over de aanwezigheid van maatregelen, maar over de vraag of voldoende kan worden aangetoond dat deze maatregelen doen wat ervan wordt verwacht.
Strooming: Binnengewoon goed!
Bent u benieuwd naar wat wij voor u kunnen betekenen? Vraag dan via onze offertebutton of per e-mail een offerte aan zodat wij u met uw casus kunnen helpen.