Wat is 5xbeter?
5xbeter is een sectorprogramma binnen de metaalbewerking dat bedrijven ondersteunt bij veilig en gezond werken. Het programma richt zich onder andere op:
- lasrook
- gevaarlijke stoffen
- fysieke belasting
- machineveiligheid
Voor het thema lasrook heeft 5xbeter een instrument ontwikkeld: de Verbetercheck Lasrook.
Deze check helpt bedrijven om systematisch te beoordelen of las- en snijwerkzaamheden onder beheersbare omstandigheden plaatsvinden.
Voor welke processen geldt de 5xbeter lasrookcheck?
De 5xbeter Verbetercheck Lasrook is bedoeld voor de meest voorkomende las- en snijprocessen, zoals:
- TIG-lassen
- MIG-lassen
- MAG-lassen
- plasma snijden
- autogeen snijden
Een belangrijke randvoorwaarde is de inschakelduur. Dit is de netto boogtijd per werkdag.
Wanneer de inschakelduur hoger is dan ongeveer 35% van de werkdag, valt de situatie buiten de reikwijdte van de verbetercheck en is een andere vorm van beoordeling nodig.
Ventilatie en bronafzuiging
Technische maatregelen spelen een belangrijke rol bij het beperken van blootstelling aan lasrook.
De verbetercheck vraagt daarom onder andere naar:
- aanwezigheid van ruimteventilatie
- toepassing van bronafzuiging
- aantal lassers in een ruimte
- type lasproces
Voor ruimteventilatie worden indicatieve luchtdebieten per lasser genoemd. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat ventilatiecapaciteit op zichzelf niet automatisch iets zegt over de effectiviteit van de beheersing.
Ook bij bronafzuiging is de effectiviteit afhankelijk van de manier waarop deze wordt toegepast. De afstand tussen afzuiging en bron speelt hierbij een belangrijke rol.
Werkmethoden en gedrag
Naast technische maatregelen beïnvloeden ook werkmethoden de blootstelling aan lasrook.
Voorbeelden zijn:
- werken met het hoofd in de rookpluim
- slijpen in de directe omgeving van de lasplek
- lassen op materiaal met olie, verf of coatings
Deze factoren kunnen de concentratie van lasrook in de ademzone aanzienlijk verhogen.
Daarom is voorlichting aan medewerkers een belangrijk onderdeel van de aanpak van 5xbeter. Goede voorlichting helpt ervoor te zorgen dat technische maatregelen ook daadwerkelijk effectief worden gebruikt.
Lasrook als gevaarlijke stof
Lasrook wordt binnen het 5xbeter programma beschouwd als een belangrijke categorie gevaarlijke stoffen. Bij lassen en thermisch snijden ontstaan namelijk complexe mengsels van fijne deeltjes, metaalverbindingen en gassen.
Voor lasrook geldt in Nederland een wettelijke grenswaarde van 1 mg/m³ als tijdgewogen gemiddelde over 8 uur.
Daarnaast kunnen afzonderlijke componenten in lasrook, zoals chroom-VI bij RVS-lassen, aanzienlijk lagere grenswaarden hebben dan de algemene grenswaarde voor lasrook.
Wanneer is een verdere beoordeling nodig?
De 5xbeter Verbetercheck Lasrook is vooral bedoeld als praktische eerste beoordeling van de werksituatie.
In sommige situaties kan aanvullende analyse nodig zijn, bijvoorbeeld wanneer:
- de inschakelduur hoog is
- meerdere lasprocessen in één ruimte plaatsvinden
- er gewerkt wordt met RVS of gecoate materialen
- de effectiviteit van maatregelen onzeker is
In dergelijke situaties kan een arbeidshygiënische beoordeling helpen om beter inzicht te krijgen in de werkelijke blootstelling aan lasrook.
Zie ook: blootstellingsonderzoek gevaarlijke stoffen
Conclusie
De 5xbeter aanpak voor lasrook biedt bedrijven een praktisch hulpmiddel om maatregelen rond lasrook en andere gevaarlijke stoffen te beoordelen.
De Verbetercheck helpt om basisvoorwaarden in kaart te brengen. Tegelijkertijd kan in sommige situaties aanvullende beoordeling nodig zijn om een volledig beeld te krijgen van de blootstelling aan lasrook op de werkplek.
