Wat is sick building syndrome?
Sick building syndrome is een verzamelterm voor gezondheids- en comfortklachten die samenhangen met het verblijf in een gebouw. Kenmerkend is dat klachten vooral optreden tijdens aanwezigheid in het gebouw en vaak afnemen nadat medewerkers de locatie verlaten.
Daarbij gaat het meestal niet om één directe oorzaak, maar om een combinatie van factoren binnen het binnenmilieu.
Denk bijvoorbeeld aan:
- onvoldoende ventilatie;
- verhoogde CO₂-concentraties;
- onjuiste luchtvochtigheid;
- temperatuurproblemen;
- tochtklachten;
- vluchtige organische stoffen (VOS);
- stof- of microbiologische belasting;
- onvoldoende onderhoud van installaties.
Juist doordat meerdere factoren tegelijkertijd invloed kunnen hebben, blijkt de oorzaak in de praktijk vaak lastig vast te stellen.
Zie ook: luchtmeting kantoor
Welke klachten komen vaak voor?
Klachten die samenhangen met sick building syndrome verschillen per gebouw en per persoon. Toch komen bepaalde symptomen regelmatig terug.
Veelvoorkomende klachten zijn:
- droge of branderige ogen;
- irritatie van neus of keel;
- droge luchtwegen;
- hoofdpijn;
- vermoeidheid;
- concentratieproblemen;
- duizeligheid;
- benauwdheid;
- verergering van astma- of allergieklachten.
Daarnaast ervaren medewerkers regelmatig een benauwd, muf of onaangenaam binnenklimaat.
Wanneer meerdere medewerkers vergelijkbare klachten ervaren, kan dat een aanwijzing zijn dat gebouw- of binnenmilieufactoren een rol spelen.
Hoe ontstaat een ongezond binnenklimaat?
Binnenklimaatproblemen ontstaan meestal niet door één afzonderlijke oorzaak. In veel gevallen is juist sprake van een combinatie van technische, bouwkundige en gebruiksgerelateerde factoren.
Ventilatie en luchtverversing
Onvoldoende ventilatie behoort tot de meest voorkomende oorzaken van binnenklimaatklachten.
Wanneer lucht onvoldoende wordt ververst, kunnen onder meer:
- CO₂-concentraties oplopen;
- geurstoffen zich ophopen;
- vochtproblemen ontstaan;
- stofdeeltjes en verontreinigingen toenemen.
Daarnaast functioneren ventilatiesystemen in de praktijk niet altijd optimaal door vervuiling, verkeerd inregelen of onvoldoende onderhoud.
Temperatuur en luchtvochtigheid
Ook temperatuur en luchtvochtigheid hebben grote invloed op comfort en gezondheid.
Te droge lucht kan bijvoorbeeld leiden tot:
- droge ogen;
- irritatie van luchtwegen;
- hoofdpijn;
- vermoeidheid.
Daarentegen kan een te hoge luchtvochtigheid bijdragen aan:
- condensatie;
- muffe lucht;
- microbiologische groei zoals schimmelvorming.
Juist daarom moeten temperatuur, ventilatie en luchtvochtigheid altijd in samenhang worden beoordeeld.
Chemische en microbiologische factoren
Binnen gebouwen kunnen daarnaast verschillende chemische en microbiologische componenten aanwezig zijn.
Denk hierbij aan:
- vluchtige organische stoffen (VOS);
- emissies uit materialen of meubilair;
- schoonmaakmiddelen;
- stofbelasting;
- bacteriën of schimmels.
Hoewel concentraties niet altijd direct gezondheidskundig afwijkend zijn, kunnen ze wel bijdragen aan comfortklachten of een verminderd ervaren binnenklimaat.
Waarom klachten soms moeilijk te herleiden zijn
Bij binnenklimaatklachten ontstaat regelmatig discussie over de oorzaak van de klachten of de ernst van het probleem.
Dat komt onder meer doordat:
- klachten subjectief worden ervaren;
- omstandigheden gedurende de dag veranderen;
- installaties lokaal verschillend functioneren;
- meerdere factoren tegelijkertijd invloed hebben;
- metingen vaak slechts momentopnames zijn.
Daardoor blijken klachten zonder gericht onderzoek vaak moeilijk objectiveerbaar.
Het belang van binnenklimaatonderzoek
Wanneer klachten langdurig aanhouden, kan onafhankelijk binnenklimaatonderzoek noodzakelijk zijn.
Een onderzoek richt zich doorgaans op:
- ventilatie en luchtverversing;
- CO₂-concentraties;
- temperatuur en luchtvochtigheid;
- luchtstromen en tocht;
- chemische componenten;
- fijnstof of microbiologische belasting;
- functioneren van klimaatinstallaties.
Daarnaast wordt vaak gekeken naar:
- gebouwgebruik;
- bezettingsgraad;
- onderhoudssituatie;
- ervaren klachten en gebruiksmomenten.
Juist door deze factoren gezamenlijk te beoordelen ontstaat een realistischer beeld van de situatie.
Mogelijke maatregelen voor verbetering
Afhankelijk van de oorzaak kunnen maatregelen zich richten op:
- optimalisatie van ventilatie;
- beter inregelen van klimaatinstallaties;
- verbetering van luchtverdeling;
- onderhoud of reiniging van installaties;
- beheersing van vochtproblemen;
- vermindering van emissiebronnen;
- aanpassing van gebruik of bezetting.
Daarbij is het belangrijk om maatregelen te baseren op objectief inzicht in plaats van aannames.
Een gezond binnenklimaat vraagt om een integrale aanpak
Sick building syndrome is zelden terug te voeren op één afzonderlijk probleem. Juist de combinatie van ventilatie, temperatuur, luchtkwaliteit, vocht, gebruik en gebouwgedrag bepaalt hoe een binnenmilieu wordt ervaren. Daarom vraagt een gezonde werkomgeving om een integrale benadering van het binnenklimaat. Door klachten serieus te onderzoeken en gebouwfactoren objectief te beoordelen ontstaat beter inzicht in de oorzaak van klachten én in de maatregelen die nodig zijn om het comfort en welzijn van medewerkers structureel te verbeteren.
